Wat AI wel en niet is

Na deze les weet je: wat AI, machine learning en een chatbot als ChatGPT met elkaar te maken hebben, waar zo’n chatbot goed en slecht in is, en waarom je hem nooit blind moet geloven.

Eén woord, vier lagen

“AI” is een paraplu met steeds specifiekere technieken eronder:

flowchart TB
  subgraph AI["Kunstmatige intelligentie (AI)"]
    direction TB
    subgraph ML["Machine learning"]
      direction TB
      subgraph DL["Deep learning"]
        direction TB
        GEN["Generatieve AI<br/>chatbots (LLM's), beeld, muziek"]
      end
    end
  end

• AI is het brede idee: computers dingen laten doen waarvoor je normaal intelligentie nodig hebt.
• Machine learning is de techniek achter de meeste moderne AI: een systeem leert patronen uit voorbeelden in plaats van vaste regels, en voorspelt daarmee nieuwe gevallen. Voorbeeld: een spamfilter dat leert van miljoenen mails.
• Deep learning is machine learning met grote neurale netwerken: veel lagen rekenwerk achter elkaar.
• Generatieve AI maakt iets nieuws: tekst, beelden, muziek, code. Chatbots als ChatGPT, Claude en Gemini draaien op een LLM (large language model, groot taalmodel): een enorm model dat getraind is op tekst.

Pro-tip

Dit “matroesjka-plaatje” is een vereenvoudiging, geen officiële indeling. Voor dit leerpad klopt het: elke chatbot is generatieve AI, dus deep learning, dus machine learning, dus AI.

Waar een chatbot goed in is (en waarin niet)

Sterk in taal en patronen, zwak in exacte, actuele feiten.

Goed in	Minder goed in
Tekst herschrijven, inkorten, vertalen	Exacte feiten, cijfers en citaten
Samenvatten van een tekst die jij aanlevert	Recente gebeurtenissen (tenzij hij mag zoeken)
Brainstormen en ideeën uitwerken	Bronnen en verwijzingen noemen die echt bestaan
Uitleggen op jouw niveau	Rekenen zonder rekenhulp
Code schrijven en uitleggen	Weten wat hij niet weet

Waarom AI soms onzin verkoopt

Een hallucinatie is tekst die geloofwaardig klinkt, maar feitelijk fout is.

Waarom? Onderzoekers van OpenAI legden in 2025 uit dat tijdens training en tests gokken beloond wordt en “ik weet het niet” niet. Net als een student die op een meerkeuze-examen altijd iets invult.

Het gaat ook echt mis:

• Mata v. Avianca (VS, 2023). Twee advocaten dienden een stuk in met rechtszaken die niet bestonden, verzonnen door ChatGPT, waaronder een volledig verzonnen zaak “Varghese v. China Southern Airlines”. Een van hen verklaarde later: “My reaction was, ChatGPT is finding that case somewhere.” De rechter legde een boete op van $5.000.
• Air Canada (Canada, 2024). De chatbot op de website gaf een klant verkeerde informatie over een korting op een ticket na een overlijden in de familie. Air Canada voerde aan dat de chatbot “een aparte juridische entiteit” was, verantwoordelijk voor zijn eigen uitspraken. Het tribunaal ging daar niet in mee: het bedrijf is verantwoordelijk voor alle informatie op zijn website, en moest betalen.
• Op 1 november 2026 telde een openbare database van jurist Damien Charlotin al 2.246 rechterlijke uitspraken waarin verzonnen AI-materiaal een rol speelde, en dat aantal groeit nog.

Valkuil

Hoe zekerder het klinkt, hoe meer je moet checken. Een verzonnen bron klinkt precies even zelfverzekerd als een echte.

Geef de AI toestemming om te twijfelen

Zet in je vraag dat “dat weet ik niet zeker” een goed antwoord is, en vraag welke delen van het antwoord het minst zeker zijn. Je krijgt minder vaak een zelfverzekerde gok, en je weet meteen wat je moet checken.

🔍 Hallucinatie-detective

Een AI gaf dit antwoord. Wat klopt, en wat is verzonnen? Alles klinkt even zeker.

1. In Engelse tekst is één token gemiddeld ongeveer 4 tekens.

   KloptVerzonnen

2. De gratis Gemini-app kan 1 miljoen tokens tegelijk overzien.

   KloptVerzonnen

3. In de zaak Mata v. Avianca kregen advocaten een boete van $5.000 voor door ChatGPT verzonnen rechtszaken.

   KloptVerzonnen

4. Een chatbot hoeft volgens de AI Act pas vanaf 2028 te melden dat hij AI is.

   KloptVerzonnen

5. Een taalmodel leert tijdens jouw gesprek bij en past zijn kennis daarop aan.

   KloptVerzonnen

6. Claude Mythos 5.1 is volgens Anthropic hetzelfde model als Claude Fable 5.1, met andere veiligheidsinstellingen.

   KloptVerzonnen

7. Grok 4.20 kwam uit na Grok 4.5.

   KloptVerzonnen

8. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde in februari 2025 voor de chatbot DeepSeek.

   KloptVerzonnen

Opnieuw

Vijf misverstanden

Misverstand	Zo zit het echt
“Hij weet dingen.”	Hij heeft patronen uit tekst geleerd: onvolledig, soms verouderd, soms verzonnen.
“Hij zoekt alles op internet op.”	Alleen als die functie aanstaat en hij hem gebruikt. Anders put hij uit zijn training.
“Hij heeft altijd gelijk.”	Nee. Fouten zijn geen uitzondering maar een bekend, structureel probleem.
“Hij onthoudt alles over mij.”	Het model leert niet van jouw gesprek. Sommige apps bewaren wel notities over jou en sturen die mee in latere gesprekken (meer in de volgende les).
“Het is gewoon simpele autocomplete.”	Het basisprincipe is het volgende stukje tekst voorspellen, maar onderzoek van Anthropic laat zien dat een model vooruit kan plannen, bijvoorbeeld een rijmwoord kiest voordat het de zin schrijft.

Security

• Verwijderd is niet meteen weg. Claude bewaart verwijderde chats nog tot 30 dagen, Gemini minstens 72 uur, en in de rechtszaak NYT tegen OpenAI moesten zelfs verwijderde chats bewaard blijven. Plak dus geen BSN, medische gegevens, klantdata of wachtwoorden (wat je niet deelt).
• Werkdata hoort niet in je privéaccount. De AP kreeg tientallen datalekmeldingen door chatbotgebruik, onder meer van de gemeente Eindhoven (2025).
• Een gedeelde chat is openbaar. In 2025 stonden honderdduizenden gedeelde Grok-chats in Google. Deel alleen opgeschoonde chats en verwijder de link daarna.

Nederland & EU

De Europese AI-verordening (AI Act) definieert AI veel breder dan “chatbot”: ook systemen die op basis van data aanbevelingen of beslissingen maken vallen eronder. Nieuws over “AI-regels” gaat dus vaak over veel meer dan ChatGPT.

Checklist

0/4

• Ik kan het verschil uitleggen tussen AI, machine learning en een LLM
• Ik weet waar een chatbot goed en minder goed in is
• Ik weet wat een hallucinatie is en waarom die ontstaat
• Ik check feiten, cijfers en bronnen altijd zelf

Je voortgang wordt alleen in deze browser bewaard.

Test jezelf

1. 1Wat is een LLM?

   Een zoekmachine met een chatvensterEen groot taalmodel dat getraind is op heel veel tekstEen database met alle feiten van internet

2. 2Een chatbot noemt een bron met titel, auteur en jaartal. Wat doe je?

   Overnemen, want hij is heel specifiekZelf opzoeken of die bron echt bestaat en dat zegtVragen of hij het zeker weet; als hij ja zegt, klopt het

3. 3Waarom verzinnen taalmodellen soms dingen, volgens onderzoekers van OpenAI?

   Omdat ze liegen om je te misleidenOmdat training en tests gokken belonen boven "ik weet het niet"Omdat hun internetverbinding wegvalt

Volgende les: wat een LLM nu eigenlijk precies doet als hij antwoord geeft.