Tokens en het contextvenster

Na deze les weet je: wat een token is, waarom Nederlands duurder is dan Engels, wat een contextvenster is, en hoe je ervoor zorgt dat een AI het overzicht houdt.

Wat is een token?

Een taalmodel leest tokens: veelvoorkomende stukjes tekst. Een kort, vaak gebruikt woord is meestal één token; een lang of zeldzaam woord wordt in stukjes geknipt. Typ hieronder maar iets:

Typ een zinIk vroeg de chatbot om een samenvatting van het jaarverslag.

0 tokens · 0 tekens

Benadering: elk model knipt net iets anders. De echte telling zie je in de officiële tokenizer van je aanbieder.

• OpenAI: 1 token is ongeveer 4 tekens, of driekwart woord, in Engelse tekst. Google noemt voor Gemini een vergelijkbare verhouding.
• Claude: volgens Anthropic past ongeveer 555.000 woorden in 1 miljoen tokens, ruim een half woord per token. Claude knipt dezelfde tekst dus in meer tokens.

Pro-tip

Alleen de telling van de aanbieder zelf is betrouwbaar. OpenAI heeft een gratis online tokenizer op platform.openai.com/tokenizer; Anthropic en Google bieden een telfunctie in hun API (bij Anthropic gratis).

Waarom Nederlands meer tokens kost

Veel tokenizers zijn afgestemd op vooral Engelse tekst, dus andere talen worden vaak in meer stukjes geknipt. Onderzoek uit 2023 vond verschillen tot een factor 15 tussen talen, en dus ook in prijs.

Onze eigen meting: de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in vier talen, geteld met de open-source tokenizer van OpenAI.

Taal	Tokens	Ten opzichte van Engels
Engels	1.581	1,00×
Duits	1.995	1,26×
Frans	2.049	1,30×
Nederlands	2.169	1,37×

Eigen meting, 1 november 2026, met de o200k_base-tokenizer (gebruikt sinds GPT-4o). Tekst tot en met artikel 24; één formele tekst, dus zie het als indicatie. Met de oudere GPT-4-tokenizer was Nederlands nog 1,81× zo duur. Op 2.009 alledaagsere zinnen is het verschil 24%: zie de tokenindex voor vijf tokenizers.

Vuistregel: reken voor Nederlandse tekst bij OpenAI-modellen grofweg op anderhalve token per woord. Bij Claude, dat meer tokens telt, ligt het hoger.

Het contextvenster: het werkgeheugen van een AI

Het contextvenster is alle tekst die een model op één moment kan “zien” bij het maken van een antwoord (Anthropic: werkgeheugen, Google: leescapaciteit). Alles telt mee:

flowchart LR
  subgraph V["Contextvenster"]
    direction LR
    A["Verborgen instructies<br/>van de app"] --- B["Geheugen &<br/>bestanden"] --- C["Jullie hele<br/>gesprek"] --- D["Zoek- en<br/>toolresultaten"] --- E["Het antwoord<br/>dat hij nu schrijft"]
  end

Is het venster vol, dan laten sommige apps de oudste berichten vallen en vatten andere oudere delen automatisch samen. Details van het begin kunnen dan verloren gaan.

Grote getallen, kleine lettertjes

“1 miljoen tokens” is meestal het technische maximum via de API. In de chat-app hangt het af van je abonnement (stand 1 november 2026, volgens de makers):

App	Gratis	Betaald
Gemini	32.000 tokens	AI Plus 128.000 · AI Pro en Ultra 1 miljoen
Claude	tot 1 miljoen tokens, verschilt per model	1 miljoen tokens met de 5.5-modellen

Die grenzen veranderen regelmatig; kijk bij twijfel op de prijspagina van je app.

Valkuil

Meer context is niet automatisch beter. Onderzoek (“Lost in the Middle”, 2023) liet zien dat modellen informatie aan het begin en eind van een lange tekst het best gebruiken, en details in het midden vaker missen. Nieuwer onderzoek (Chroma, 2025) testte 18 modellen en vond een algemener probleem: hoe langer de invoer, hoe onbetrouwbaarder de antwoorden, ongeacht waar de informatie staat. Anthropic noemt dit verschijnsel context rot.

Zo houd je de AI scherp

1. Eén onderwerp per chat. Nieuw onderwerp? Nieuw gesprek.
2. Belangrijkste eerst (of laatst). Zet je kernvraag en belangrijkste instructies aan het begin of eind, niet in het midden.
3. Geef alleen wat nodig is. Plak het relevante hoofdstuk, niet het hele rapport van 200 pagina’s.
4. Neem een samenvatting mee. Loopt een gesprek te lang door? Vraag om een samenvatting en begin daarmee een nieuwe chat.

Waarom betaal je per token?

Via de API betaal je per token, want elke token kost rekenkracht. Output (wat het model schrijft) is meestal een paar keer duurder dan input (wat jij erin stopt); denktokens tellen als output.

Rekenvoorbeeld met GPT-6.1 Sol van OpenAI ($2 per miljoen input-tokens, $10 per miljoen output-tokens, stand 1 november 2026):

• Je plakt een Nederlands document van 5.000 woorden: ongeveer 7.300 tokens, dus ruim $0,01.
• Je vraagt een samenvatting van 500 woorden: ongeveer 730 tokens, dus nog geen $0,01.

Samen zo’n 2 dollarcent. Het precieze aantal tokens hangt af van de tokenizer van het model, dus zie dit als schatting.

Reken het zelf uit

Vul je eigen API-gebruik in en vergelijk de maandkosten van alle grote modellen:

Verzoeken per dagWoorden invoer per verzoek jouw vraag + context/documentWoorden antwoord per verzoekDagen per maand

0 tokens per maand

Model	Per verzoek	Per maand

Prijzen in dollars zoals de aanbieders ze publiceren (excl. btw), gecontroleerd op 2026-11-01. Schatting: echte tokentellingen verschillen per model (Claude telt bijvoorbeeld meer tokens per woord). Denktokens van redeneermodellen komen er nog bij als output.

Gratis · werkt volledig in je browser · er wordt niets opgeslagen of verstuurd

Kosten

In de chat-app (gratis of betaald) betaal je niet per token maar zit je aan gebruikslimieten. Lange gesprekken, grote bestanden en zoekopdrachten maken die sneller op.

Hergebruik betaalt zich terug

Stuur je via de API steeds dezelfde lange instructie of hetzelfde document mee? Met prompt caching wordt herhaalde input tegen een veel lager tarief afgerekend. Zet het vaste deel (instructies, document) vooraan en de vraag achteraan: goedkoper, en de vraag staat aan het eind, waar hij het best wordt opgepikt.

Security

• Alles in het contextvenster gaat naar de aanbieder, ook bijlagen, zoekresultaten en gekoppelde mail. Plak alleen het relevante stuk, zonder namen of nummers (wat je niet deelt).
• Tekst in je context kan instructies bevatten. Een onderzoeker liet ChatGPT met Gmail-koppeling via een agenda-uitnodiging mails lekken. Koppel mail en agenda alleen als je ze echt gebruikt (prompt-injectie).
• Een API-sleutel hoort nooit in een prompt of gedeelde chat. Gelekt? Direct intrekken en een nieuwe maken (geheimen beheren).

Checklist

0/4

• Ik weet wat een token is
• Ik weet dat Nederlands meer tokens kost dan Engels
• Ik weet wat een contextvenster is en wat erin meetelt
• Ik begin een nieuwe chat per onderwerp

Je voortgang wordt alleen in deze browser bewaard.

Test jezelf

1. 1Wat telt mee in het contextvenster?

   Alleen jouw laatste vraagAlles: instructies van de app, het hele gesprek, bestanden, zoekresultaten en het antwoordAlleen de bestanden die je uploadt

2. 2Waar in een lange tekst mist een model het vaakst details?

   Aan het beginIn het middenAan het eind

3. 3Je chat al uren over een project en de antwoorden worden slordiger. Wat is de slimste stap?

   Dezelfde vraag harder stellen, in hoofdlettersEen samenvatting vragen en daarmee een nieuwe chat beginnenNog meer tekst toevoegen

Volgende les: modelnamen ontcijferd. Waarom heet het ene model Sol en het andere Opus?